- KBB /
Alerjik Rinit
Alerjik rinit, daha çok gelişmiş toplumlarda karşımıza çıkan, nüfusun yüzde 10 ila 30’u üzerinde etkiye sahip, sıklığı giderek artan kronik bir hastalıktır.
Alerjik rinit, IgE bağımlı ve Tip1 aşırı duyarlılık şeklinde meydana çıkan, sulu ve bol burun akıntılı, nöbetler halinde hapşırma, burun tıkanıklığı- kaşıntı ile kendini belli eden, burun mukozasında görülen bir hastalıktır.
Alerjen genellikle hava yoluyla vücuda girer ve solunum yolu mukozasında mast hücresi ile karşılaşır. Alerjenin besinlerle alınarak sindirim yolunu etkilemesi daha az görülür. Burada hedef organın mutlaka sindirim sistemi olması gerekmez. Solunum yolu da etkilenebilir.
Hastalık, olguların yüzde 80’inde 20 yaşı öncesinde başlar. 30 yaşından sonra başlama oranı daha düşüktür. Bununla birlikte ilk kez 80’li yaşlarda bile ortaya çıktığı görülmektedir. Erkeklerde, çocukluk çağında daha sık görülmekle birlikte yaşın ilerlemesiyle bu oran eşitlenir, kadınlarda daha sık görülmeye başlar.
Yapılan araştırmalar;
- Ailesel nedenler (Genetik yatkınlık)
- Sosyo-ekonomik düzeyin yükselmesi
- Şehirlerde havanın kirli olması,
- Siyahi ırk
- Ailede ilk çocuk olma
- Evde hayvan besleme
- Doğumu izleyen ilk bir yılda sigara tüketimi
- Bir yaşından önce bebeğe yapay mama verilmesi gibi bazı faktörlerin alerjik rinit sıklığını artırdığı görülmüştür.
ALERJİK RİNİT ÇEŞİTLERİ
Alerjik rinitler, mevsimsel alerjik rinit ve prenial alerjik rinit olmak üzere iki şekilde görülür. Bunlar ayrı ayrı tanımlanmış olsa da zaman zaman mevsimsel alerjik rinitler beklenenin tersine daha geniş zamana yayılmakla birlikte prenial alerjik rinitlerin mevsimselmişçesine çok daha kısa dönemli olması sık görülür. Hastada iki çeşidin birlikte görüldüğü durumlar da vardır.
- Mevsimsel Alerjik Rinit (Saman Nezlesi / Polinosiz):
Toplumda en iyi bilinen rinittir. Spesifik bir hava yoluyla gelen alerjenin belirli mevsimde ortaya çıkmasıyla başlar. Tipik ve iyi tanınan belirtileri burun tıkanıklığı ve çok fazla sulu akıntı, damak, göz, burun ve boğazda yoğun kaşıntı hissi ve tekrarlayan hapşırık nöbetleridir.
Belirtilere konjiktivit, astım, ürtiker ve egzama da eşlik edebilir. Sinüzit tabloyu karmaşık hale getirebilir. Çocuklarda efüzyonlu otitis media (Kulaklarda su toplanması) tabloya eşlik edebilir. Belirtiler başta belirli mevsim ile ve belirli alerjene bağlıyken, hastalığın ilerlemesiyle daha uzun zamana yayılarak daha şiddetli bir hal alabilir. Mevsimsel rinitlere yol açan alerjenler ülkelere hatta aynı ülkenin coğrafik bölgelerinde farklılık gösterebilir. Çim, yabani ot polenleri, ağaç, mantar, küfler sıklıkla karşılaşılan hava yoluyla gelen alerjenlerdendir. Erken yaz ve geç ilkbahar döneminde çimen, geç yaz döneminde yabani ot, erken ilkbahar döneminde ise ağaç polenleri ortaya çıkar.
- Prenial Alerjik Rinit:
Prenial alerjik rinit yıllarca sürebilir. Bu durum aktif anlamına gelir. Zaman içerisinde devamlılık esastır. Prenial alerjik rinit belirtileri genellikle yıl boyunca sürer. Burun tıkanıklığı yanında bilhassa geniz akıntısı şikayetleri en fazla görülür. Burun tıkanıklığı hastanın tek şikayeti olabilir. Bu hastalar ağızdan solunum, horlama ve sinüzit belirtileri ile karşımıza çıkabilir. Prenial alerjik rinit sebebi alerjenlerin çoğunluğu ev kaynaklıdır. Köpek - kedi tüyü, toz akarları, küf mantarları, hamam böceği dışkıları sıklıkla görülen alerjen kaynaklarıdır.
MUAYENE BULGULARI
Muayenede burnun giriş kısmında kızarıklık, zaman zaman soluk görünümlü olmakla birlikte ödemli burun etleri, burun ve ağız içinde değişen renk ve kıvamda akıntılar saptanır. Bu bulgular bu rinite has bir durum değildir diğer rinitlerde de karşılaşılabilir. Konjiktivit, göz kapaklarında ödem, gözde kızarıklık ve sulanma, varsa orta kulakta su toplanması bulguları saptanır. Bunların en iyi bilineni gözaltlarında koyulaşmadır.
TANI YÖNTEMLERİ:
Deri Testleri:
Deri testlerinde pozitif bulunan alerjenlerin yüzde 10’u şikâyet oluşturmaz, negatif bulunan alerjenlerin ise yüzde 10’u şikayetlere neden olur. Deri testleri çok güvenilir sonuç vermemekle birlikte fikir vermesi açısından önemlidir. Deri testleri aynı zamanda o bölgedeki en sık görülen alerjenlere karşı tarama amaçlı da kullanılabilir. Deri testlerinin dışında Pric Testi, RAST Testi, Eliza Testi gibi laboratuvar testleriyle de tanı konabilir.
Tedavi Yöntemleri:
Alerjik rinit tedavisi uzun soluklu bir tedavidir. Hasta ve doktor uyumu çok önemlidir, hastaya tedavinin uzun süreceği ilk başta söylenmeli ve tam iyileşmenin mümkün olamayabileceği hastaya uygun bir ifadeyle bildirilmelidir. Tedavide korunma, çevre kontrolü, ilaç ve aşı tedavisi olmak üzere dört yaklaşım vardır. Bu tedavi şekilleri birlikte veya teker teker uygulanabilir.
Alerjiye neden olan etkenden korunma ve çevre kontrolü için hava yoluyla gelen alerjenin solunum yolu mukozası ile temasını önlemek esastır.
Hava yoluyla gelen alerjenlerden biri olan polenler için alınabilecek önlemleri:
- Polen yoğunluğunun yüksek olduğu mevsimlerde mümkün olduğu kadar dışarı çıkılmamalıdır.
- Eğer çıkıldıysa dönüşte mutlaka duş alınmalıdır.
- Mümkün olduğunca pencere ve kapı kapalı tutulması gerekir.
- Dışarıya çıkıldığında maske kullanılabilir.
Diğer sık görülen mantar sporları içinse yine rüzgarlı havalarda dışarı çıkılmaması, mantar sporları toprakta bulunduğundan, tarla sürülmesi kazı yapılması gibi işlemler sırasında mutlaka maske takılması, çim biçme işlemi sırasında da yine maske kullanılması, yine küf mantarları serin ve nemli ortamları sevdiğinden bodrum katları, duş teknesi, lavabo, döşeme kumaşları, nem makinaları gibi şeylere dokunulduğu zaman önlem alınması uygundur. Ev tozu akarlarına karşı evin tamamen halıyla kaplanması uygun değildir. Hastaların kendisi mümkünse ev temizliği ile uğraşmamalı hatta temizlik sırasında evden çıkmaları uygundur. Yatak altlarında eşya saklanmamalı, çarşaf ve yatak takımları iki haftada bir 60-70 derece su ile yıkanmalı, oturma grupları malzemeleri için ahşap tercih edilmeli, çift filtrasyon sistemi olan süpürgeler kullanılmalıdır.
Sık görülen alerjenlerden olan hayvan kaynaklı alerji yapan maddelerden korunmak için kedi, köpek vb. diğer ev hayvanlarının evden uzaklaştırılması ve bunlarla temas halindeki mobilya, halı, örtü gibi malzemeler sık temizlenmelidir. Eğer hayvanı evde beslemeye devam etmek zorundaysak, hayvanın haftada bir ya da iki defa yıkanması, halısız bir ortamda bulundurulması ve hayvanın bulunduğu ortamda maske kullanılması önerilir. Böcek alerjenlerine karşı ise mutfakta yiyecek artıkları bırakılmaması, bulaşıkların hemen yıkanması, yiyeceklerin açıkta kalmaması, gereklilik halinde ilaçlama yapılması gerekir.
İlaç Tedavisi:
Alerjik rinitlerde ilaç tedavisine çok sık başvurulur. Halbuki ilaçlar sadece belirtileri gidermekte ve hastalığın sürecine olumlu etkisi olmamaktadır. Kullanılan ilaçlar belirtilerin giderilmesi, çevresel kontrolün ve alerji yapan maddelerden korunmanın mümkün olmadığı özellikle yıl boyu süren alerjik rinit belirtilerinin giderilmesi, aşı tedavisine kadar hastanın rahatlatılması ve operasyon gerekiyorsa burun operasyona hazırlamak için kullanılabilir.
Aşı Tedavisi:
Alerjik rinitte uygulanacak aşı tedavisinde dikkat edilmesi gerekenler:
- Rinitin nedeni kesinlikle Tip1 IgE bağımlı aşırı duyarlılık reaksiyonuna bağlı olmalıdır.
- Güçlü ekstreleri olan alerjenlere karşı olmalıdır.
- Hasta alerjenlere karşı kesinlikle korumasız olmalı ve bu alerjenle temasının önlenemiyor olmalı.
- Hastadaki semptomların şiddet ve yoğunluğu aşı tedavisine yönelik zaman, paray ve riske değmesi gerekir.
Bazı istisnalar haricinde aşı tedavisi yaşlılar ve okul öncesi çocuklar için önerilmemektedir.
Aşı tedavisi 3-5 yıl sürebilir, tedaviye bu süreyi kabul eden hastaların başlaması gerekir. Ağır akciğer hastaları, kardiyovasküler hastalıklar, beta blokerlerin kullanılıyor olması ve gebelik, aşı tedavisi için uygun olmayan hastalardır.
Eğer bir yıldan sonra hastanın semptomlarında bir düzelme olmamışsa aşı tedavisi sonlandırılmalıdır. Aşı tedavisinin en önemli komplikasyonu anafilatik şoktur. Uygulanırken, şok durumunda müdahalede bulunulabilecek ortamda olmalıdır. Alerjik rinitlerde aşı tedavisi, uygun hastaya, uzmanlar tarafından uygulanırsa etkili tedavidir.
Sosyal Medya
Güncelleme Tarihi:2022-07-01 17:14:37
**İçeriklerimiz hastane hekimlerimiz tarafından bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için lütfen doktorunuza danışın.