- ORTOPEDİ /
Kireçlenme (Osteoartrit) Nedir? Robotik Diz Protezi ile Modern Tedavi Seçenekleri
Halk arasında kireçlenme olarak adlandırılan “osteoartrit” ya da “dejeneratif eklem hastalığı” eklemi koruyan kıkırdağın zedelenerek yeni ve düzensiz eklem oluşması olarak tanımlanabilir.
Tüm eklemlerde görülebilen osteoartrit, en sık karşılaşılan eklem hastalığıdır. Osteoartrit en çok diz, bel, boyun, kalça, el ve ayakta oluşur. Çok ağrılı ve insan hayatını kısıtlayıcı olabileceği gibi, hafif seyrettiği durumlarla da karşılaşılabilir. Zamanla eklemle ilgili bütün oluşumları etkiler. Buna kemikler ve yumuşak dokular dahildir. Hızlı bir ilerleme göstermediği için, hastanın etkilenmesi yıllar sürebilir. Osteoartrit eklem kıkırdağının yapısında bozulmaya, aşınma ve incelmeye hatta eklem kaybına dahi neden olabilir. Ancak her hastada aynı ağırlıkta seyretmez.
OSTEOARTRİT NEDENLERİ
Osteoartritin birçok nedeni vardır. Yaş, genetik faktörler, mesleki zorlanma, eklem operasyonları, travmalar, eklemlere aşırı yüklenme, duruş bozuklukları, en önemlileridir. Aşırı kilo da osteoartritin ilerlemesinde büyük rol oynar.
Osteoartritin ortaya çıkmasında etkisi olan faktörler:
- Yaş: 40 yaşından önce çok nadir olarak görülen osteoartrit, genellikle 50 – 60’li yaşlarda başlar.
- Kilo: Aşırı kilo, özellikle dizde ve kalçada eklemlere aşırı yük binmesine sebep olduğu için osteoartritin en önemli sebeplerindendir. Aşırı kilolu hastaların tedavisi de zor olmaktadır.
- Cinsiyet: Dizde ve ellerde oluşan osteoartrit kadınlarda daha sık görülür.
- Genetik (Kalıtım): Osteoartrit genetik (Kalıtsal) bir hastalık olmamakla birlikte, bazı türlerinde genetiğin etkisi çok belirgin şekilde görülür.
- Eklemlerin yanlış kullanılması: Şehrimiz ve bölgemizde özellikle diz eklemleri çok yanlış kullanılmaktadır. Yer sofrası, alaturka tuvalet, diz üstüne çökerek yerleri silme, bağdaş kurma, dizi katlayarak altına alma alışkanlıkları vb. gibi durumlar diz eklem kıkırdaklarının ve diz eklem içindeki menisküslerin ezilmesi ve yırtılmasına sebep olur.
- Eklem bozuklukları: Doğuştan gelen (Kalça çıkığı gibi) veya kaza, travma vb. gibi sonradan oluşan yapısal bozukluklar osteoartritin sebepleri arasındadır.
- Mesleki nedenler: Eklemlerin mesleğe bağlı olarak (Ağırlık kaldırma gibi) aşırı kullanılması da erken dönemde osteoartrit oluşmasına zemin hazırlamaktadır.
- Eklem hastalıkları: Eklemlerde görülen bir takım iltihabi hastalıklar da kimi zaman yapısal bozukluklara sebep olmaktadır.
OSTEOARTRİTİN BELİRTİLERİ:
Osteoartritin en önemli belirtileri eklemde görülen ağrı ve sertlik halidir. Başlangıçta dinlenmeyle geçerken, ilerlemiş durumlarda şiddetlenir ve süreklidir. Eklem sertleştikçe ağrının şiddeti artar, hasta günlük işleri bile yapamaz hale gelir, oturup kalkamaz, merdiven inip çıkamaz. Dinlenme durumunda da ağrılar devam eder. Hareket esnasında eklemlerden “çıtırtı” sesleri duyulabileceği gibi, kaslarda kramplar görülebilir. Eklemlerde sıvı artışına bağlı olarak, şişlikler meydana gelebilir.
TANI:
Ailede herhangi bir eklem hastalığı öyküsü, daha önceki sakatlanmalar ve muayene sonuçları osteoartrit tanısını güçlendirmekle birlikte, eklemlerin röntgen filmlerinin çekilmesi tanı koymada yardımcı olacaktır. Yapılacak bir takım laboratuvar tetkikleri osteoartritin romatizmal hastalıklardan ayırt edilmesini sağlayacaktır.
TÜRLERİ:
Osteoartritin türleri:
- Dizi tutan osteoartrit
- El parmaklarını tutan osteoartrit
- Kalçayı tutan osteoartrit
- Ayak eklemlerini tutan osteoartrit
- Omurgayı tutan osteoartrit.
ÖNLEMLER:
Osteoartriti önlemenin en iyi yollarından biri kişinin boyuyla kilosunu sağlıklı bir oranda tutmasıdır. Osteoartritten etkilenen bölgeye yönelik egzersizler de olumlu sonuçlar verecek, hastanın yaşam kalitesi artacaktır.
TEDAVİ:
Osteoartrit tedavisinde ilk adım hastanın eğitimidir. Hastalığı konusunda bilinçlendirilen hastaya aşırı kiloluysa kilo vermesi, ağrılı dönemlerde ise istirahat önerilir. Şişlik döneminde soğuk tedavi, eski (Kronik) vakalarda kaplıca tedavisi uygundur.
- İLAÇ TEDAVİSİ:
Osteoartritte ilaç tedavisindeki amaç eklem ağrısını azaltarak, hastanın eklem hareketliliğini biraz rahatlatmaktır. Osteoartriti önlemeye yönelik bir ilaç bulunmamaktadır.
- EKLEM İÇİ ENJEKSİYON:
Diz içi enjeksiyonunun eklem yüzeylerini örterek, semptomatik iyileşme sağlar.
- YARDIMCI CİHAZLAR:
Osteoartritte yardımcı cihazlar da kullanılır. Baston, koltuk değneği vb. gibi osteoartritli hastaların hareket kısıtlılığının tolare edilebilmesi için kullanılan cihazlardır.
- ARTROSKOPİK TEDAVİ:
“Anahtar deliği ameliyatı” olarak da isimlendirilen artroskopi, küçücük tüplerin eklem içerisine yerleştirilerek uygulanan cerrahi yöntemlerden biridir.
Optik bir sistemdir ve görüntüler büyütüldüğü için eklem içi detaylı olarak incelenebilir. Daha çok genç hastalarda uygulanır. Artroskopik tedavi yaşlı hastalarda ise eklem içini temizleme ve yıkama amaçlı yapılır.
- OSTEOTOMİ:
Osteotomin, ‘kemiğin kesilmesi ameliyatı’dır. Bacağın kötü kaynamış kırıklarını, dizilim bozukluklarını düzelterek, bacaklara sağlıklı yüklenmeyi sağlamak amaçlı uygulanır.
- ARTROPLASTİ:
Zarar gören bir eklemin cerrahi operasyonla tekrar iş görebilir hale getirilmesi ‘artroplasti’ olarak adlandırılır. Rezeksiyon artroplastisi, interpozisyon artroplastisi, parsiyel endoprotez artroplastisi, total endoprotez artroplastisi şeklinde uygulanır. Osteoartritte genelde total endoprotez artroplastisi kullanılmaktadır. Bu bir nevi eklem yüzeylerini kaplama ameliyatıdır. Sonuçları çok yüz güldürücüdür.
- ROBOTİK DİZ PROTEZ CERRAHİSİ (1)
Artritin en yaygın çeşidi olan osteoartrit eklem kıkırdağının ve kemiğin deforme olmasına yol açan yıpranma ve aşınmadır.
Total diz protezi ise, deforme olan kıkırdak ile kemiğin yapay bir implantla işlevini yeniden kazanmasıdır. İmplant yardımıyla, ağrılı kemiğe temasın hafifletilmesine yardımcı olan yeni ve düzgün çalışan bir eklem oluşturulur. Robotik diz teknolojisiyle, hastanın anatomisine göre ortopedi ve travmatoloji cerrahı kişiselleştirilmiş bir ameliyat planlayarak, gerçekleştirebilir.
Diz robotu kullanılarak yapılan cerrahi işlem, geleneksel total diz protezine benzer ancak robotik asistanla yapılır. Robotun kendisi hareket etmez, ortopedi ve travmatoloji cerrahı hastanın benzersiz anatomisine uygun cerrahi işlemi gerçekleştirmek amacıyla diz robotunu kullanmak üzere özel olarak eğitim alır. Yani cerrah komut vermediği sürece hareket etmez. Tüm süreç boyunca cerrah ameliyathanede olup, ameliyat süresince tüm kararları verir.
Ameliyat kararı
Diz protezi ameliyatı sonrasında hastanın konforu, iyileşmesi ve genel durumu için diz implantının tam olarak oturması önemlidir.
Robotik diz teknolojisi, ortopedi ve travmatoloji cerrahının kişiselleştirilmiş bir ameliyat gerçekleştirmesini sağlayan verileri kullanarak hastanın ihtiyaçlarına en uygun implant uyumunu sağlar.
Ameliyat öncesi hasta deneyimi, total diz hastalarının çoğunun deneyimine benzerdir. Ancak, geleneksel diz protezi yöntemlerinden farklı olarak, robotik diz cerrahisinde, bir dizi röntgen kullanılarak diz anatomisinin 3 boyutlu bir modeli oluşturulabilir. Bu 3 boyutlu model, cerrahın ameliyattan önce diz protezini pek çok ayrıntıyla planlamasını sağlar.
Robot ameliyat sırasında nasıl çalışır?
İşlem sırasında diz robotu, hastanın dizinin boşlukta nerede olduğunu tam olarak bilmek için bir kamera ve optik izleyiciler kullanır. Bunu bir GPS (Küresel Konumlandırma Sistemi) diye de düşünebiliriz. Robot, bacağın bir cm. dahi hareketini algılayarak, ayarlamayı buna göre yapabilir. Bu da cerrahın ameliyat planını hedeflediği biçimde gerçekleştirmesine yardımcı olur. Ameliyat boyunca diz robotu cerraha diz hakkında veri sağlar. Bu bilgiler cerrahın becerisiyle birleştiğinde, implantın hastanın benzersiz anatomisine göre nasıl konumlandıracağını bilmesine yardımcı olur.
Ameliyat sonrası beklentiler
Ameliyattan sonra, cerrahın hasta için uygun bulduğu en iyi iyileşme planı belirlenir. Buna göre, aynı gün evine dönebileceği gibi 1-3 gün hastanede kalabilir. İyileşme süresi değişmekle birlikte çoğu hasta 2 hafta sonra araba kullanabilir ve 3 - 4 hafta sonra orta düzeyde aktivitelere geri dönebilir. Cerrah hastayı ne zaman ve hangi aktivitelere dönebileceği, hangi aktivitelerden kaçınması gerektiği konusunda bilgilendirir.
Robotik teknolojinin faydaları
- Geleneksel total diz protezine kıyaslayarak, hareket aralığı ve fonksiyonda daha erken ve daha hızlı iyileşme.
- BT tabanlı robotik diz protezine kıyaslayarak, daha az radyasyona maruz kalma.
- Geleneksel diz protezine kıyaslayarak, geliştirilmiş doğruluk ve implant konumlandırma.
Her hasta ve anatomisi eşsizdir. Diz robotu ameliyat öncesinde ve esnasında toplanan verileri kullanarak cerrahı, hastanın anatomisine göre implant uyumunu etkileyebilecek birçok ayrıntı hakkında bilgilendirir. Cerrah bu verilerle daha bilinçli kararlar alarak, hastanın kişisel ihtiyaçlarına göre kişiselleştirilmiş bir ameliyat planlayabilir ve gerçekleştirebilir.
Riskler nelerdir?
Ameliyat sırasında ve sonrasında olası komplikasyonların gelişebilir. Bu komplikasyonlar arasında genellikle enfeksiyon, kan pıhtısı, zatürre, implant gevşemesi, sinir hasarı, kemik kırığı ve implant kırılması yer alır. Herhangi bir komplikasyona ek cerrahi müdahale gerektirebilir. Eklem replasmanı ağrı seviyelerini düşürmede ve hareket kabiliyetini artırmada başarılı olabilir ancak bazı hastalar ağrı yaşamaya devam edebilir. Doktorunuz, yeni diz parçalarınıza zarar veren ve onları yıpratan belirli aktiviteleri kalıcı olarak kısıtlayabilir.
Sonuçlar hastanın kişisel durumuna bağlı farklılık gösterebilir. Diz protezinin dayanma süresi hastanın fiziksel durumu, aktivite seviyesi, vücut ağırlığı, cerrahi teknik vb. birçok faktöre bağlı olup, hastadan hastaya göre değişir.
KAYNAK:
(1) https://www.zimmerbiomet.com/en/patients-caregivers/robotic-surgery/rosa-knee-robotic-knee-replacement.html
Dr. Öğr. Üyesi Cenk CANKUŞ
ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİSosyal Medya
Güncelleme Tarihi:2026-01-16 13:51:54
**İçeriklerimiz hastane hekimlerimiz tarafından bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için lütfen doktorunuza danışın.