- FİZİK TEDAVİ /
Manuel Terapi
Manuel terapide, fizyoterapistler tarafından yapılan el ile uygulama ve geliştirilen teknikler, ağrının giderilmesinde ve hareket ve fonksiyon kayıplarının tedavisinde majör bir rol oynamaktadır.
Teknolojik gelişmeler hızla devam etmekte, sanal gerçeklikle birlikte, yapay zekânın iletişim ve bilişim alanındaki baş döndürücü ve heyecan verici yenilikçi yaklaşımları karşısında, “fizyoterapistin eli” olarak insana dokunan ve tedavi eden manuel tedavi uygulamaları; biyopsikososyal varlık olan insanın sorunlarına ulaşma ve anlamadaki en etkili yöntem ve değerli bilimsel bir yaklaşımdır.
Manuel tedavi uygulamalarının önemi gün geçtikçe daha da artmakta ve tanınmaktadır. Bu alanda en fazla kullanılan manuel terapi yaklaşımlarından, yumuşak doku mobilizasyon ve manipülasyon yöntemlerini detaylı bir şekilde ele almak gerekir.
Manuel terapi, diğer bilinen adıyla ‘Chiropraxis’, çok eski bir tedavi yöntemi olup antik çağda Hippocrates, Galen, Avicenna ve Paracelcus bu yöntemi ilk kullanan Grieve, manuel tedavi alanının ilk bilim insanlarıdır. Milattan Önce 460-380 yıllarında Hippocrates tarafından ağrı gidermede kullanılan tekniklerle tanımlandığı belirtilmektir.
Manuel tedavinin modern tarihi, Amerikalı Andrew Taylor Still (1828-1917) ile başlamaktadır. Still, Osteopathy adını verdiği manuel tedaviyi kullanmıştır. D.D Palmer ise 1897’de Amerika’da ilk manuel tedavi okulunu açmıştır. Mobilizasyon ve manipülasyon yöntemi; doktorlar James Mennell ile oğlu ve James Cyriax tarafından tanıtılmış, bu alanda özel yöntemler ise fizyoterapistler Grieve, Maitland, Paris, Kalternborn ve McKenzie tarafından geliştirilmiştir.
Manuel terapide, fizyoterapistler tarafından yapılan el ile uygulama ve geliştirilen teknikler ağrının giderilmesinde, hareket ve fonksiyon kayıplarının tedavisinde majör rol oynamaktadır. Manuel terapi hem değerlendirme hem de tedavi tekniklerini içerir. Terapist ve hasta için önemi ise; daha güvenli ve daha etkili bir tedavi olması yanında tedavi süresini kısaltmasıdır.
Manuel terapinin etkili ve güvenli şekilde uygulanabilmesi adına, lokomotor sistem anatomik, biyomekanik ve nörofizyolojik açıdan detaylı değerlendirilmelidir. Manipülasyon teknikleri, herhangi bir problemde, endikasyonları ve kontrendikasyonları belirleyebilen ve en uygun tekniği tercih edebilecek, özel eğitim alan fizyoterapistlerce yapılmalıdır.
Manuel terapinin amaçları:
Manuel terapinin amaçlarını şöyle sıralayabiliriz:
- Ağrı ve limit olmayan eklem hareketi kazandırmak için ağrının ortadan kaldırılması, eklem ile dokuda hareketlilik sağlamak,
- Sempatik refleks aktiviteyi engellemek,
- Artmış kas tonusunu normale döndürmek için gamma-motor nöron aktivitesini azaltmak,
- Adrenalin serbestleşmesini azaltmak,
- Myofibroblastların gevşemesiyle konnektif doku tonusunda azalmayı sağlamak,
- Kan dolaşımının artışına bağlı olarak matriks (Bir hücre ya da organelin jel kıvamındaki sıvı içeriği) yapımı ve H-köprülerin yapımında artış sağlamak,
- Sinovial (Eklem) sıvıda normale dönüşü hızlandırmak,
- Periferal sensoriyel aktivitede inhibisyon (Baskılayıcı direnç) sağlamak olarak tanımlanmaktadır.
- Araştırmalar, mobilizasyon, manipülasyon, vibrasyon veya hareketin kullanılmasıyla mekanoreseptörlerin fonksiyonlarının inhibisyonunun oluşturulduğunu, bu oluşan etkiyle de ağrının giderildiğini göstermektedir.
- Kronik kas-iskelet sistemindeki ağrıların tedavisinde manuel terapi yöntemlerinin kanıta dayalı etkilerinin araştırıldığı derlemede, girişimsel olmayan ve daha ucuz bir yöntem olan manuel terapinin, kronik ağrı tedavisinde kullanılarak, eklem ile yumuşak doku üzerine fizyoterapistler tarafından çeşitli tekniklerle bizzat yapıldığı belirtilmiştir.”
Yumuşak doku mobilizasyon ve manipülasyon yöntemleri
Mobilizasyon, eklem hareket açıklığı içinde ya da fizyolojik hareket sınırına kadar bir ya da daha fazla uygulanan, itme ya da uyaran içermeyen pasif daha nazik ve yavaş uygulanan osilasyonlar şeklinde yapılan harekettir. Bu hareketin amacı eklem hareketliliğini artırmaktır.
Manipülasyon ise fizyolojik hareket açıklığı sınırının ötesine geçen ama anatomik sınırı aşmayacak yüksek hızda, düşük amplitüddeki pasif hareketin direkt veya indirekt uygulanmasıdır. Amaç, fonksiyon bozukluğuna bağlı ağrının giderilerek, fonksiyonu bozulan ekleme normal hareketliliğini tekrar kazandırmaktır.
Manuel terapi teknikleri:
Manuel terapi tekniklerini şöyle özetleyebiliriz:
- Yumuşak dokuya yönelik teknikler: Masaj, germe, kas gevşetme ve egzersiz yöntemlerini kapsar. Kas, tendon, ligament ve fasyanın genel mobilitesini sağlayarak, çok artan kas aktivitesini azaltmak amacıyla kullanılmaktadır.
- Ekleme yönelik teknikler: Traksiyon, germe, kayma ve egzersiz yöntemlerini kapsar. Eklem yapısındaki hareket açıklığı ve hareket ile fonksiyonun yeniden kazanılması amacıyla kullanılmaktadır.
Yumuşak dokuda uygulanan manuel terapi yöntemlerden bazıları:
Kas enerjisi teknikleri: “Resiprokal İnhibisyon” ve ‘Post İzometrik Relaksasyon’ olarak uygulanır.
Gerilme karşı gerilme (Strain-Counterstrain) tekniği
Miyofasyal tetik noktası (Tetik noktası): İskelet kaslarının gergin bantlarında manuel değerlendirme ile hissedilen çok hassas ve oldukça lokalize noktalardır. Miyofasiyal tetik nokta ağrısı bir ya da fazla kas grubundaki ağrı, sertlik ve hassasiyetle karakterizedir.
Tetik nokta masajı (Trigger Point Therapy)
Derin friksiyon masajı
Nöromüsküler teknik
Pozisyonel gevşetme (Positional Release Therapy)
Miyofasial gevşetme tedavisi
Fasya: Cilt altında, kasları ve iç organları birbirine bağlayan, çevreleyen, stabilize eden ve ayıran, öncelikle kolajenden oluşan bağ doku katmanıdır. Yüzeyel, derin ve visseral fasya şeklinde katmanlarına göre ya da fonksiyon ve anatomik konumuna göre sınıflandırılır.
Fasya; ligamentler, aponeurozlar ve tendonlar gibi fibröz bağ dokudan oluştuğundan esnek olup büyük tek yönlü gerilme kuvvetlerine dayanabilir. Fasya, manuel basınca yanıt veren mekanoreseptörler tarafından yoğun bir şekilde innerve edilmektedir (Güçlendirilmektedir).
Miyofasial gevşetmenin tedavi edici etkisinin teorisi, fasyanın özel rolüne dayanmaktadır. Teori, miyofasianın kas-iskelet sistemini şekillendiren ana faktör olduğunu ve insan vücudunun dinamik özelliklerinde hayati bir rol oynadığını savunmaktadır.
Fasyal dokunun bir noktada sertleşmesi veya gerginliğinin artması ve kayma yeteneğinin azalması, vücudun diğer bölgelerindeki gerginliğin nedeni olabilir ve bu da ağrının artmasına ve fonksiyonların sınırlanmasına yol açar.
Fasyanın direkt ya da dolaylı şekilde manipüle edilmesiyle, konnektif doku liflerinin kendi kendilerini daha esnek ve fonksiyonel şekilde yeniden düzenlemelerine imkan sağlanır.
Üç tip fasial gevşetme tekniği vardır:
- Direkt miyofasial gevşetme teknikleri: Miyofasial yapılarda esneme, uzama ve yapışık dokularda mobilizasyon etkisi amaçlanır.
- İndirekt miyofasial gevşetme teknikleri: Fasyaya uygulanan hafif traksiyon o sahanın ısısında ve dolaşımında artmaya yol açar. Fasyanın ‘self korreksiyon’ etkisi üzerine yoğunlaşılarak ağrının giderilmesi ve performansın artırılmasına çalışılır.
- Self miyofasial gevşetme teknikleri: Bu uygulama tekniğinde, miyofasial gevşetme (SMFR), tipik olarak bir alet kullanılarak, bireyin kendi tarafından gerçekleştirilen miyofasial gevşetme türüdür. Birey, yumuşak objeler kullanarak kendi kuvvetiyle miyofasial gevşeme sağlar.
Günümüzde çok popüler olan ve sağlıklı yaşam merkezlerinde bu amaçla kullanılan çok fazla alet bulunmaktadır.
Kas esnekliğini artırmaya yönelik aletli yumuşak doku mobilizasyon yöntemi olan Graston tekniği ile self miyofasial gevşetme tekniği olan Foam Roller uygulamasını, hamstring kas esnekliği üzerinde etkinlik açısından karşılaştıran, üniversitemiz Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Bölümü Tezli Yüksek Lisans Programındaki bir tezimizde, Graston ve Foam Roller uygulaması, hamstring kas esnekliği üzerinde etkili bulunmuştur.
Manuel lenfatik direnaj: Bir manuel terapi tekniği olan manuel lenfatik direnaj, lenfatik sistem fonksiyonuna yardım eder. Farklı el hareketlerinin kullanımıyla oluşturulan hafif basınç uygulaması sonucu intertisiyel basınçlardaki değişimlerle bu fonksiyonu destekler.
Sinir dokusunun mobilizasyonu: Fizyoterapi uygulamaları içinde yer alması ve iyi bir tedavi reçetesi planlanabilmesi için periferik sinir sistemini, yapısını ve biyomekaniğini özümsemek gereklidir.
Bilim insanları periferik sinir sisteminin fonksiyon ve mekanik özelliklerini, 1800’lü yılların sonlarından itibaren Laségue işareti ve düz bacak kaldırma (Straight-Leg-Raise, SLR) testi gibi sinir dokusu duyarlılığının klinik testleriyle tartışmaya başlamışlardır. Ardından sinirin fasya üzerinde hareket edebilme yeteneği ve hareket edememesi durumunda oluşan patolojileri açıklamaya çalışmışlardır. Teknolojinin ilerlemesi, görüntüleme yöntemlerinin gelişmesi ve biyomekanik modellemelerin yapılması sinir dokusunu daha iyi inceleme imkânını sağlamıştır ve sinir mobilizasyonun temellerini ortaya koymuştur.
Fizyoterapi tedavisindeki yeri: Fizyoterapistlerin kullandığı sinir mobilizasyonunda temel amaç, sinir dokusundaki ekstrinsik basınçların azaltılması ve optimum nörofizyolojik fonksiyonu artırmak amacıyla sinir dokularının hareketiyle mekanik ara yüzlerin arasında dinamik dengenin restore edilmesidir.
Manuel terapi, fizyoterapistler tarafından, eklem ve yumuşak doku üzerine farklı tekniklerle yapılan uygulamalar olup; egzersiz, fiziksel ajanlar ve hasta eğitimi ile birlikte diğer fizyoterapi ve rehabilitasyon yaklaşımları içinde tercih edilen popüer ve etkin bir yaklaşım olarak kabul edilmektedir.
Sosyal Medya
Güncelleme Tarihi:2024-10-22 14:59:20
**İçeriklerimiz hastane hekimlerimiz tarafından bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için lütfen doktorunuza danışın.