- ORTOPEDİ /
Tekrarlayan Omuz Çıkığı Nedir? Nedenleri ve Tedavi Yöntemleri
Tekrarlayan omuz çıkığı tanısında en önemli basamak ayrıntılı muayene ve hastanın öyküsü olmakla birlikte; doğru tanı ve uygun tedavi için hasta mutlaka bir ortopedi ve travmatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Tekrarlayan omuz çıkıklarında tedavi, hastanın yaşı, aktiviteleri, mesleği, spor düzeyi, çıkık sayısı ve görüntüleme bulgularına göre planlanmaktadır.
Omuz eklemi vücudun en hareketli, aynı zamanda da en sık çıkan eklemidir. İlk omuz çıkığı genellikle travma sonrası ortaya çıkar. Bazı hastalarda ise omuz, başlangıçta travmayla çıkmış olsa bile, daha sonra çok daha küçük hareketlerle tekrar tekrar çıkmaya başlar. Bu tabloya tekrarlayan (Rekürren) omuz çıkığı diyoruz.
NEDENLERİ
- Tekrarlayan omuz çıkığının en önemli mekanizması ilk çıkık sırasında omuzu yerinde tutan yapılarda oluşan kalıcı hasarlardır.
- Labrum yırtığı (Bankart lezyonu): Omuz yuvasının etrafındaki kıkırdak halka (Labrum) yırtılır.
- Kapsül gevşekliği: Omuz kapsülü genişleyip gevşeyebilir, eklem normalden fazla hareketlenir.
- Kemik kayıpları: Tekrarlayan çıkıklarda omuz yuvasında (Glenoid) veya topuzda (Humerus başı, Hill-Sachs lezyonu) kemik kaybı oluşabilir.
- Doğuştan bağ gevşekliği: Bazı kişilerde bağ dokusu doğuştan daha elastiktir; bu kişilerde çıkık daha kolay tekrarlar.
- Uygun olmayan veya gecikmiş tedavi: İlk çıkık sonrası yeterli immobilizasyon yapılmaması, erken ve kontrolsüz spora dönüş, uygun rehabilitasyonun yapılmaması da risk arttırır.
GÖRÜLME SIKLIĞI
Omuz çıkığı genel popülasyonda sık görülür. Genç ve aktif bireylerde daha fazladır. İlk çıkık özellikle 25 yaş altı dönemde olmuşsa, takip eden yıllarda tekrar çıkma ihtimali belirgin şekilde artar. Sporcularda (Özellikle temas sporları ve kolun baş üstü kullanıldığı branşlarda) tekrarlama oranları çok daha yüksektir.
RİSK GRUBU KİMLERDİR?
Omuz çıkığına daha sık maruz kalan risk grupları:
- Genç yaş grubu (Özellikle 14–25 yaş): İlk travmatik çıkık bu yaş aralığında ise tekrarlama riski yüksektir.
- Temas sporları yapanlar: Futbol, basketbol, hentbol, voleybol, güreş gibi omuza darbe gelen sporlar.
- Baş üstü kol kullanımının yoğun olduğu sporlar: Yüzme, tenis, voleybol, hentbol, beyzbol vb.
- Bağ gevşekliği olan kişiler: Eklemleri normalden daha fazla açıda esneyebilen, sık burkulma/çıkık öyküsü olanlar.
- Yüksek enerjili travma geçirenler: Trafik kazası, yüksekten düşme gibi ciddi travmalar sonrası oluşan omuz çıkıkları.
- Nöbet/elektrik yaralanması gibi posterior çıkığı tetikleyen durumlar.
BELİRTİLER
Tekrarlayan omuz çıkığı olan hastalarda, omuz bazen ‘tam çıkma (Dislokasyon)’ şeklinde, bazen de ‘kısmi çıkma (Subluksasyon)’ hissi verir.
Diğer belirtiler:
- Kol belli bir pozisyona geldiğinde (Genellikle kol baş üstüne kalkıp geriye döndüğünde) ‘boşalma, yerinden çıkacakmış gibi olma, güvensizlik hissi’ tarif edilir.
- Tekrarlayan çıkık sonrası ağrı, güçsüzlük, omuzda hareket kısıtlılığı gelişebilir.
- Bazı hastalar omuzlarının çıkmaması için günlük hayatta bazı hareketlerden kaçınmaya başlar (Örneğin yüksekten bir şey alma, arka cebe uzanma).
TANI
Tekrarlayan omuz çıkıkları tanısında en önemli basamak ayrıntılı muayene ve öyküdür.
Tanıda aşağıdaki hususlar önemli rol oynar:
- İlk çıkığın ne zaman, nasıl, hangi pozisyonda olduğu,
- Omuzun daha sonra kaç kez, hangi hareketlerde çıktığı,
- Kendi kendine mi yerine girdiği, her seferinde acil serviste yerine yerleştirme ihtiyacı olup olmadığı,
- Eşlik eden başka eklem problemleri, bağ gevşekliği bulguları sorgulanır.
MUAYENE
Omuz hareket açıklığı, kas gücü ve omuz etrafındaki hassasiyeti muayenede önemlidir. Stabiliteyi değerlendiren özel testler (Apprehension, relocation vb.) yapılır.
GÖRÜNTÜLEME
Tekrarlayan omuz çıkıklarında kullanılan görüntüleme teknikleri:
- Direkt röntgen: Kemik yapı, olası kırık ve çıkıkların değerlendirilmesi için şarttır.
- MR veya MR artrografi: Labrum yırtıkları, kapsül lezyonları, kıkırdak ve bağ yapıları detaylı olarak değerlendirilir.
- BT (Bilgisayarlı tomografi): Özellikle sık çıkık olmuş hastalarda kemik kaybı miktarını ve şeklini görmek için kullanılır; cerrahi planlama açısından önemlidir.
TEDAVİ
Tedavi hastanın yaşı, aktiviteleri, mesleği, spor düzeyi, çıkık sayısı ve görüntüleme bulgularına göre planlanır. Tedavi yöntemleri:
- Konservatif (Ameliyatsız) tedavi
- Daha ileri yaşta, aktivitesi düşük, çıkık sayısı az ve stabilite sorunu hafif hastalarda düşünülebilir.
- Ameliyatsız tedavide:
- Omuz kuşağını güçlendiren fizyoterapi ve egzersiz programları,
- Kas kuvvet dengesizliğinin giderilmesi,
- Riskli hareketlerden kaçınma,
- Gerekirse geçici süreli omuz askısı kullanımı.
- Ancak özellikle genç aktif hastalarda sadece konservatif yaklaşım genellikle yeterli olmaz; rekürrens oranı yüksektir.
- Cerrahi tedavi
Tekrarlayan omuz çıkığı olan, günlük hayatı ve spor aktiviteleri etkilenen hastalarda cerrahi tedavi genellikle kalıcı çözüm sağlar.
BAŞLICA CERRAHİ SEÇENEKLER
Tekrarlayan omuz çıkıklarında uygulanan cerrahi seçenekler:
- Artroskopik Bankart onarımı:
- Kapalı yöntemle omuz içine girilir.
- Yırtılan labrum ve kapsül, özel dikişler ile tekrar omuz yuvasına tespit edilir.
- Uygun hastalarda başarı oranı yüksektir, omuzun anatomik yapısı korunur, rehabilitasyon sonrası spora dönüş mümkündür.
- Kemik bloğu ameliyatları (Örneğin; Latarjet):
- Özellikle ileri derecede kemik kaybı olan, çok sık çıkık geçirmiş veya artroskopik onarıma uygun olmayan hastalarda tercih edilir.
- Omuz yuvasının ön tarafına kemik parçası transfer edilerek hem kemik eksikliği tamamlanır hem de ek stabilite sağlanır.
- Temas sporcuları ve yüksek riskli hastalarda güçlü bir stabilizasyon yöntemi sunar.
AMELİYAT SONRASI
Tekrarlayan omuz çıkıklarında ameliyat sonrası da önemli bir süreçtir.
- Bir süre omuz askısı kullanımı önemli,
- Ardından kontrollü pasif ve aktif hareketlerle başlayan rehabilitasyon programı,
- Kas güçlendirme ve propriosepsiyon (Eklem hissi) egzersizleriyle devam eden bir süreç gerekir.
- Spora dönüş süresi uygulanan cerrahiye ve hastanın durumuna göre değişmekle birlikte genellikle birkaç ayı bulur.
NE ZAMAN ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİ / OMUZ CERRAHİSİNE BAŞVURULMALI?
Omuzunuz bir kez bile çıkmışsa, özellikle genç ve aktifseniz, mutlaka bir ortopedi ve travmatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmelisiniz.
Aşağıdaki durumlarda da hiç zaman kaybetmeden bir uzmana başvurulması gerekir:
- Omuzunuz tam çıkmasa bile, belirli hareketlerde yerinden oynayacakmış gibi his, güvensizlik veya ani boşalma hissi varsa.
- Tekrarlayan ağrı, gece ağrısı, güçsüzlük veya hareket kısıtlılığı yaşıyorsanız.
- Spor yaparken omuzunuzda sık sık ‘atlama, takılma, yerinden çıkacak gibi olma’ hissi oluşuyorsa.
ERKEN TANI VE TEDAVİ
Erken tanı ve uygun tedavi ile tekrarlayan çıkıkların önüne geçmek mümkündür. Omuzdaki kalıcı hasarı ve ileride gelişebilecek kireçlenmeyi (Artroz) azaltmak, hastanın spora ve günlük hayatına güvenli şekilde dönmesini sağlamak mümkündür.
Doç. Dr. Burçin KARSLI
ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİSosyal Medya
Güncelleme Tarihi:2026-01-16 15:08:07
**İçeriklerimiz hastane hekimlerimiz tarafından bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için lütfen doktorunuza danışın.