- NÖROLOJİ /
Uyku bozuklukları
Toplumda sıkça görülen uyku bozuklukları, kişilerin yaşam kalitesini ciddi düzeyde etkilediği gibi birçok hastalığa da sebep olabilmektedir. Uyku bozukluklarının tanısında çeşitli tetkikler kullanılırken, doğru ve hızlı tespit edilmesi büyük önem taşımaktadır.
Önemli sağlık sorunlarına yol açabilecek uyku bozukluklarının önemsenmesi gerekir.
Uyku saatlerinde kişisel farklılıklar görülür
Ömrümüzün üçte birini uykuda geçirmekteyiz ancak uyku saatleri önemli kişisel farklılıklar gösterir.
Uyku süresi yaş ile de ilgili olabilir. Bazılarımız erken yatıp erken kalkmayı, diğerleri ise geç yatıp geç kalkmayı tercih ederler. Uyku süresi yaş ile de ilgilidir. Yeni doğan döneminde bu süre 16- 20 saat, okul öncesi dönemde 10-12, 10 yaş civarında 9-10 ergenlik döneminde 7- 8 saattir. Erişkinlerde 6-7 saatlik uyku yeterli olmaktadır.
Uyku bozuklukları üç gruba ayrılır
Uyku vücudun dinlenmesi dışında onarımı için de gereklidir. Uyku günlük bir ritim olup beyin tarafından kontrol edilir. Bu bölgeyi tutan hastalıklar uyku uyanıklık döngüsünde bozukluğa yol açar. Normalde uyku, hızlı göz hareketlerinin olduğu ve hızlı göz hareketlerinin olmadığı dönemlerden oluşur. Hızlı göz hareketlerinin olmadığı bu dönem 4 evreye ayrılır. Her uyku siklusu 70-100 dakikadır. Uyku bozuklukları oldukça sık karşılaştığımız sorunlardan biridir ve genel olarak üç gruba ayrılır. Bunlar uykusuzluk, aşırı uyku hali ve uykuda davranış bozukluğudur (Parasomnia).
- UYKUSUZLUK
Uykusuzluk kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülür. Uykusuzluk, sürekli olarak kişi için gerekli olan süre ve kalitede uyku uyuyamama durumudur.
Uykusuzluk, uykuya geçmede zorluk duyduktan sonra uyanma ve sabah gereğinden erken uyanma şeklinde kendini gösterebilir. Uykusuzluk geçici olabilir. Bazen birkaç hafta devam edip düzelebilir, bazense kronik bir hal alır. Kronik uykusuzluk mide ülseri, solunum bozuklukları, eklem ağrıları gibi organik hastalıkların seyrinde ortaya çıkabilir. Bu hastalıkların tedavisi ile uykusuzluk ortadan kalkar. Yine depresyon, anksiyete gibi psikiyatrik hastalıklarda, uzun süreli yüksek miktarda alınan alkolün veya bazı ilaçların kesilmesi sırasında uykusuzluk görülebilir. Bazı ilaçlar örneğin, bazı antidepresanlar (SSRT) ilaçlar, teofilin, prednison, lamotirigin ve felbamate uykusuzluk yapabilir. Bir aydan fazla süren uykusuzluğun tedavi edilmesi gerekir.
- AŞIRI UYKUYLA GELİŞEN BOZUKLUKLAR
- a) Narlolepsi (Gündüz aşırı uyku eğilimi)
Bu bozukluk her yaşta ortaya çıkabilir ve genellikle ilk belirtileri 20-30 yaşlarında görülür. Ortaya çıkan riskler; araba kullanma, toplantı dost ziyareti gibi istenmeyen zamanlarda gün içerisinde 10- 30 dakika süren önlenmeyen uyku atakları vardır. Ayrıca katalepsi denilen düşme şeklinde ataklar, uyku başlangıcında ve uyanırken ortaya çıkan kısa süreli felçler, uykuya geçerken oluşan halüsinasyonlar klinik tabloya eşlik eder. Erkeklerde kadınlara göre daha sıktır. Olguların yüzde 50’sinde gece uykusu bozuktur.
- b) Uyku apnesi (Uykuda solunumun durması)
Uykusuzluk olgularının yüzde 16-30’unda uyku sırasında, genellikle 30’dan fazla ve 10 saniyeden kısa süreli solunum durması görülür. Bunun iki ana çeşidi vardır.
Birincisi solunum yollarını engelleyen olaylarla birlikte gelişen mekanik uyku apnesidir. Büyük bademcikler, burundaki deviasyon, çene anormallikleri, üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır.
İkincisi ise merkezi uyku apnesidir. Daha çok beyin sapı denilen bölgenin hastalıkları bu tür uyku apnesine yol açabilir. Bunlarda şişmanlık apneleri artırabilir veya şişmanlık tek başına apnelerin nedeni olabilir. Bu hastalarda gün içinde aşırı uyku hali, yorgunluk vardır. Yine bu uyku apneli hastalarda horlama sık görülen bir bulgudur. Uyku apneli hastalarda öncelikle solunum yollarını daraltan veya tıkayan engeller ortadan kaldırılmalıdır. Şişman hastalar zayıflatılmalı varsa uyku apnesinin diğer nedenleri ortadan kaldırılmalıdır. Bunlarla sonuç alınamayan hastalarda solunum yollarına sürekli pozitif basınç veren aygıtlarla tedavi gibi yöntemler kullanılır.
- PARASOMNİLER
Huzursuz bacak sendromu, diş gıcırdatması, uyurgezerlik, çocuklarda gece yatak ıslatma, kâbuslar ve çocuklarda görülen gece korkuları vb. uyku bozuklukları yer alır.
- a) Huzursuz bacak sendromu
Bacaklarda ortaya çıkan, tam olarak tarif edilemeyen ve uykuya dalmaya engel olan garip duyu hissi ‘huzursuz bacak sendromu’ olarak tanımlanır. Bu garip his, ağrı, karıncalanma, uyuşma ve çekilme şeklinde tanımlanmaktadır. Bacaklar hareket ettirilerek geçici bir rahatlama sağlanabilir. Dolayısıyla yattığında veya hareketsiz kaldığında bacaklarında huzursuzluk hisseden hasta kalkıp dolaşmak ister. Bu hastalar uzun süreli istirahatten ve yolculuktan çok rahatsızlık duyarlar. Yüzde 5-10 oranında görülen hastalığın ileri yaşla birlikte görülme sıklığı da artar.
Hastaların muayenesi, yapılan sinir kas grafileri (EMG) ve kas biopsileri normaldir. Belli bir neden saptanamamıştır. Hastalık bazen romatizmal hastalıklarla karışabilir. Ancak ağrının hareketle azalması ve istirahatle tekrar başlaması bu hastalığın ayırıcı özelliğidir. Hastalığın irsiyetle ilgisi vardır. Her üç hastanın birinde genetik bir geçiş vardır. Tedavisinde yararlı olduğu bilinen ilaçlar (klonozepam, diazepam, karbomazepin, sinemet, dopa agonistleri, gabapentin) kullanılabilir.
- b) Diş gıcırdatması
Diş gıcırdatması çocuklarda daha sık olmakla birlikte erişkin dönemde de görülür. Sık görülen bir uyku bozukluğu nedeni olup stresle artar. Sürekli olgularda diş, diş eti ve çene problemlerine yol açabilir. Diş hekimleri tarafından ağza konulan silikon protezler kullanılabilir.
- c) Uyurgezerlik
Özellikle 5-12 yaşlarında sıklıkla görülen uyurgezerlik erişkinlerde de görülebilir. Ailevi özellik gösterebilir. Genellikle uykunun ilk saatlerinde görülür. Kişi odadan çıkıp, merdivenleri inip dışarı çıkabilir. Bazense yürümez kalkar, yatakta oturur, tekrarlayıcı hareketler yapabilir. Uykuda konuşma bazen uyurgezerliğe eşlik edebilir. Uyurgezerlik genellikle atak sırasında hastanın kendisini yaralamasına neden olmaz fakat koruyucu tedbirlerin alınması gerekir.
- d) Uykuda yatağını ıslatma
Bu durumun 5 yaşına kadar bir bozukluk olarak değerlendirilmemesi gerekir, 5 yaşında erkek çocukların yüzde 15’inde, kız çocukların da yüzde 10’unda görülür. Uykuda yatağını ıslatma durumu ailevi özellikler gösterebilir. Psikolojik ve davranışsal problemler bu hastalığın ortaya çıkmasında rol oynar. Bu bozukluk 4-12 yaşları arasında başlar. Çocukluk döneminin sonlarında kaybolur.
- e) Gece korkuları
Çocukluktaki gece korkuları genellikle uykunun ilk 1–2 saatinde görülür. Bazen uyurgezerlikle birlikte olabilir. Çocuk ağlayarak uyanır. Yüzünde şaşkınlık ve korku ifadesi vardır. Bu dönemde çocukla sözlü ilişki kurulamayabilir. 15–30 dakika içerisinde tekrar uykuya geçer. Sık tekrarlayan gece korkuları tedavi gerektirir.
UYKU BOZUKLUKLARININ TEDAVİSİ
Hastanın tedavi amacıyla nöroloji uzmanına başvurması gerekir, tanıda ise görüntüleme yöntemleri, beyin dalgalarını kaydedip incelenmesini sağlayan EEG yöntemi ve uyku laboratuvarlarında hastanın uykusunun izlenmesi vb. tetkikler kullanılır.
Uykusuzluğun giderilmesi konusunda hastanın yapabilecekleri:
- Hemen ilaca sarılmamak,
- Gece geç yatılmış olsa bile sabahları vaktinde kalkarak güne başlamak, gündüz saatlerinde uyumamak,
- Uyku saatinden birkaç saat önce egzersizler yapmak, fakat uykudan hemen önce fazla yorucu hareketlerden sakınmak,
- Yatak odasını uyku dışında örneğin çalışmak, TV izlemek gibi eylemler için kullanmamak ve odayı düzenli olarak havalandırmak,
- Akşam öğününde ağır yemekler yememek,
- Uyku tutmadığında yataktan çıkarak rahatlatıcı fazla hareket gerektirmeyen bir uğraşıda bulunmak.
- Ilık banyo almak.
HORLAMA
Erişkinlerin yaklaşık yüzde 20-25’i horlar, horlama erkeklerde kadınlara göre çok daha fazla görülür. Horlama nefes borusundaki darlık vb. problemlerden kaynaklanır. Üst solunum yolundaki yumuşak dokular (Yumuşak damak, küçük dil ve bademcikler) uyku sırasında gevşer. Bunun sonucunda hava yolunda kısmi bir daralma meydana gelir ve yukarıda belirtilen dokuların uyku sırasında titreşimleri ile horlama denilen rahatsız edici ses ortaya çıkar.
Basit horlamada genellikle gün içi aşırı uyku görülmez. Bu durumlarda uyku tetkikinde solunum durması ve oksijen düşmesi görülmez. Diğer horlamalar ise uyku düzenini etkiler ve horlayan kişinin uyku esnasında yeterli oksijen almasına engel oluşturabilir. Bunun sonucunda horlayan kişide gündüz saatlerinde uyuklama, halsizlik, konsantrasyon bozukluğu ortaya çıkabilir. Daha da önemlisi horlama uykuda solunumun zaman zaman durması ile kendini gösteren ciddi bir hastalığın belirtisi olabilir.
TEDAVİ
Horlamanın kontrolü konusunda kilo verme, özel şekilli yastıklar, ağız veya burna yerleştirilen bazı cihazların kullanılması vb. önlemler kısmen yararlı olabilir. Ayrıca uyku ilaçları, sakinleştirici ilaçlar ve alkol kullanımından kaçınma gibi yöntemlerle de horlama kısmen kontrol altına alınabilir. Yine uykuda sırt üstü yatmak yerine yana yatmak tercih edilmelidir.
Sosyal Medya
Güncelleme Tarihi:2022-07-02 12:01:12
**İçeriklerimiz hastane hekimlerimiz tarafından bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için lütfen doktorunuza danışın.