Baş ve boyun kanserleri, vücudumuzun baş ile boyun kısmında görülebilen kanser hücrelerinin kontrolsüz biçimde ve anormal şekilde çoğalmasıdır. Bu bölge; ağız boşluğu, nazofarenks (Üst yutak), orofarenks, hipofarenks (Alt yutak), gırtlak, sinüsler, kulağın bazı bölümleri ve boyundan oluşur.

Baş ve boyun kanserlerinde erken teşhis ile erken tedavi büyük bir öneme sahiptir.  Yaygın bir şekilde karşılaşılan baş boyun kanserleri tedavi edilebileceği gibi kalıcı hasarlar verebileceği farklı durumlar da olabilir. Bu hasarların önüne geçebilmek amacıyla bir takım tedavi yöntemleri yardımıyla kanser hücreleri ortadan kaldırılabilir veya ilerlemesi durdurulabilir.

Baş ve Boyun Kanserleri Türleri

Baş ve boyun kanserleri, vücudun baş ve boyun bölgelerinde oluşan çeşitli kanser türlerini ifade eder. Tüm kanser türleri, vücudun belli bir bölümünde hücrelerin kontrolsüz ve anormal biçimde çoğalmasıyla oluşur. Baş ve boyun kanserleri tutulumun görüldüğü bölgeye göre bazı isimlerle nitelendirilir.

Ağız Boşluğu Kanseri

Ağız boşluğu kanseri; dudak, dil, diş etleri, yanaklar, ağız tabanı ve damağı kapsar:

• Dudak Kanseri: En sık alt dudakta görülmekte ve erkeklerde kadınlara oranla daha sık karşılaşılmaktadır. İleri yaşla birlikte görülme sıklığı artmaktadır.
• Dil Kanseri: Diğer kanser türlerindeki gibi hücrelerin anormal şekilde çoğalmasıyla oluşur. Dil kanseri, ağız boşluğunda ve açıkta olduğu için teşhis edilmesi diğer kanser türlerine göre daha kolaydır. Sigara ile yakın ilişkilidir.
• Diş Eti Kanseri: Uygun olmayan protezler gibi irritanlarla ilişki içindedir.
• Ağız Tabanı ve Çene Arkası Kanserleri: Özellikle tanınması zor kanserlerdir.

Nazofarenks (Üst Yutak) Kanseri

Nazofarenks, diğer adıyla geniz, burun ve boğazın arkasında ve üst kısımda kalan kısımdır. Nazofarenkste oluşan kanser, ‘nazofarenks kanseri’ olarak adlandırılmaktadır. Nazofarenks kanserinin erken tespiti zordur. Kulak problemleri ve burun tıkanıklığı ile kendini gösterebilir. Bazen ilk belirtisi boyunda kitle olabilir.

Larenks (Gırtlak) Kanseri

Gırtlak, nefes ve yemek borusunu birbirinden ayıran ve boğazda bulunan, yutaktan sonra gelen bir yapıdır. Açılıp kapanan yapısı sayesinde yenilen yemeğin yanlışlıkla nefes borusuna kaçmasını engeller. Gırtlakta, malign yani kötü huylu hücrelerin oluşmasına ‘gırtlak kanseri’ adı verilir. Larenks yani gırtlak kanseri, genellikle gırtlağın üst kısmında oluşur. Üç haftayı geçen ses kısıklıklarında ayırıcı tanıda yer alması gerekir.

Paranazal Sinüsler ve Burun Boşluğu Kanseri

Paranazal sinüsler, burun boşluğunun yanında bulunan sinüslerdir. Paranazal sinüs ve burun boşluğunda oluşan tümörlere oluşum yerine göre ‘sinüs kanseri’ ya da ‘burun kanseri’ denilebilir. Kötü huylu burun boşluğu kanseri nadir olarak görülmektedir. Tanı anında metastaz riski daha düşük olan kanserlerdir.

Tükürük Bezi Kanseri

Tükürük bezi, baş ve boyun bölgesinde bulunan ve sindirime yardımcı olan tükürüğü üreten yapılardır. Tükürük bezinin ürettiği salgı aynı zamanda enfeksiyonları önleyen antikorları da barındırır. Birçok tipte tükürük bezi kanseri mevcuttur. Fakat tükürük bezi tümörlerinin büyük kısmı iyi huyludur ve yayılım göstermezler.

Risk Faktörleri

Baş ve boyun kanserlerinin oluşumunda çeşitli faktörler rol oynamaktadır. Bu faktörlerin başlıcaları şunlardır:

1. Sigara ve Alkol Kullanımı

Tütün kullanımı, dünyada kanserlerin en büyük sebeplerinden biridir. Sigara, akciğer, baş, boyun, özofagus, serviks, pankreas, mesane kanseri vb. birçok kansere neden olduğu bilinmektedir. Türkiye'de larenks kanseri gibi baş boyun kanseri türleri görülme oranı yüksektir. Bunun başlıca nedeni erkeklerde sigara tüketimine bağlanmaktadır.

Alkol kullanımı da baş ve boyun kanserleri için önemli bir risk faktörüdür. Sigara ve alkol kullanımının birlikte olması, riski daha da artırmaktadır.

2. Yaş ve Cinsiyet Faktörleri

Kanserler her yaş grubunu etkileyebilmektedir. Fakat 65 yaş ve üstü bireylerde kanser türlerinin oluşumu daha sık görülmektedir. Çoğu kanser türü kadınlara oranla erkeklerde daha fazla görülmektedir.

3. Genetik ve Aile Yapısı

Genetik yapı kanserlerin oluşumunda tek başına neden olmamakla birlikte kanser oluşumuna yardımcı olabilmektedir. Aile öyküsünde baş ve boyun kanseri olan kişilerde risk artabilir.

4. Diğer Risk Faktörleri

• Endüstriyel Maruziyet: Endüstrileşmiş toplumlarda kanserlerin görülme sıklığı daha yüksektir.
• Hazır Gıda Tüketimi: Beslenme alışkanlıkları bazı kanserlere neden olabilmektedir.
• Radyasyon Maruziyeti: Özellikle baş ve boyun bölgesine yönelik radyasyon tedavisi görmüş kişilerde risk artabilir.
• Kişisel Bakım Alışkanlıkları: Ağız hijyeninin yetersiz olması gibi faktörler risk oluşturabilir.
• Virüsler ve Bakteriler: Bazı virüsler (Özellikle HPV - Human Papilloma Virüsü) baş ve boyun kanserlerine neden olabilir.

Belirtiler

Baş ve boyun kanserleri bazı belirtiler verebileceği gibi hiç belirti de vermeyebilir. Genel olarak bazı önemli belirtileri aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz:

1. Erken Belirtiler

• Baş ve boyunda şişlik: Özellikle boyunda, çene altında veya kulak çevresinde şişlik olması
• Göz çevresinde şişlik: Göz çevresinde anormal şişlikler
• Ağızda uyuşma, karıncalanma: Ağız içinde hissizlik veya karıncalanma hissi
• Ses kısılması: Üç haftadan uzun süren ses kısıklığı, özellikle gırtlak kanseri için önemli bir belirtidir
• Ağızda, dilde ve dudakta görülen yaralar: İyileşmeyen yaralar veya ülserler
• Kulak ağrısı, çınlaması ya da işitmede azalma: Özellikle tek taraflı olması durumunda dikkat edilmelidir

2. İleri Evre Belirtiler

• Yutma güçlüğü: Yiyecek ve içecekleri yutarken zorluk yaşanması
• Öksürük: Kronik ve geçmeyen öksürük
• Nefes alma güçlüğü: Nefes darlığı veya zorlanma
• Yutkunmada güçlük: Katı gıdaları yutarken ağrı veya zorlanma
• Kilo kaybı: Açıklanamayan kilo kaybı
• Ağız kokusu: Sürekli ve tedaviye yanıt vermeyen ağız kokusu

Bu belirtilerin görülmesi kanserin varlığı anlamına gelmez fakat bu belirtiler iki haftanın uzun devam ederse bir sağlık kuruluşuna müracaat edilmelidir. Baş ve boyun kanserlerinin erken teşhisi çok büyük öneme sahiptir. Tüm baş boyun kanserlerinin neredeyse dörtte üçü muayene sırasında tespit edilebilir niteliktedir.

Tanı Yöntemleri

Baş boyun kanserlerinin erken teşhisi çok büyük öneme sahiptir. Tüm baş boyun kanserlerinin neredeyse dörtte üçü muayene sırasında tespit edilebilir niteliktedir.

Tanı için kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

1. Fiziki Muayene

Hekimler, tanının koyulabilmesi için öncelikle ağız, burun, boğaz ve dili kontrol etmek için fiziki muayene yaparlar. Bu muayene sırasında baş ve boyun bölgesindeki anormal şişlikler, yaralar veya renk değişimleri incelenir.

2. Endoskopi

Doktorlar, gırtlak, boğaz ve burun boşluğunu incelemek için endoskopiye ihtiyaç duyabilirler. Endoskopi, ince bir tüp ve ucundaki kamera yardımıyla vücut içindeki boşlukların görüntülenmesini sağlayan bir yöntemdir. Özellikle gözle görülemeyen bölgelerdeki anormallikleri tespit etmek için kullanılır.

3. Laboratuvar Testleri

Tanı sürecinde laboratuvarda incelenmesi için kan ve idrar örnekleri istenebilir. Bu testler, sağlık durumunu genel değerlendirmek ve bazı kanser belirteçlerini kontrol etmek için kullanılır.

4. Görüntüleme Yöntemleri

Baş ve boyun kanserlerinin tanısında çeşitli görüntüleme yöntemleri kullanılır:

• Röntgen: Basit ve hızlı bir görüntüleme yöntemidir, ancak detaylı bilgi vermez.
• MR (Manyetik Rezonans): Yumuşak dokuları daha net gösterir ve kanser hücrelerinin yayılımını değerlendirmede yardımcı olur.
• BT (Bilgisayarlı Tomografi): Vücudun kesitsel görüntülerini oluşturarak tümörün şekli, konumu ve boyutu ile ilgili detaylı bilgi sağlar.
• PET Taraması: Kanser hücrelerinin metabolik aktivitesini göstererek, tümörün aktif olup olmadığı ve vücudun farklı bölgelerine yayılıp yayılmadığı belirlenirken yararlanılır.

5. Biyopsi

Biyopsi, kanser türünün kesin tanısının konulabilmesi için en güvenilir yöntemdir. Şüpheli dokudan küçük bir parça alınıp mikroskopla incelenir. Biyopsi örneği farklı şekillerde alınabilir:

• Ameliyathane şartlarında parça alınması: Daha büyük veya ulaşılması zor tümörler için tercih edilir.
• Poliklinikte parça alınması: Daha küçük ve ulaşılabilir tümörler için uygulanır.
• Tükürük bezi lezyonlarında lokal anestezi yardımıyla iğne biyopsisi: Minimal invaziv bir yöntemdir.
• Genel anesteziyle ameliyatla biyopsi örneği alınması: Bazı durumlarda gerekli olabilir.

Tedavi Yöntemleri

Baş ve boyun kanserlerinin tedavisi kişiye ve kanserin türüne göre farklılık gösterir. Kanser tedavisinde amaçlanan iyileşmeyi sağlamak ve azalan fonksiyonel özellikleri geri kazanmaktır. Tedavi planı, tümörün histolojik yapısına, büyüklüğüne, yerine ve hastanın durumuna göre belirlenir. Ayrıca tedavi yönteminin seçiminde yaş, cinsiyet, genel sağlık vb. de etkilidir.

1. Cerrahi Tedavi

Vücuttaki kanserli dokunun veya organın çıkarılmasında kullanılan bir yöntemdir. Kanserin yayılım göstermediği durumlarda etkili olabilmektedir. Kanser hücrelerinde yayılma görüldüğü durumlarda da cerrahi, diğer tedavi yöntemleriyle birlikte kullanılabilir. Cerrahi tedavi, baş ve boyun kanserlerinde çok sık kullanılan bir yöntemdir.

Cerrahi müdahale sırasında, tümörün tamamen çıkarılması ve sağlıklı doku sınırlarının korunması hedeflenir. Bazı durumlarda, rekonstrüktif cerrahi de gerekebilir.

2. Kemoterapi

Kemoterapi, kanser hücrelerinin yok edilmesinde kullanılan kimyasallardır. Kemoterapi, diğer tedavi yöntemleriyle kıyaslandığında vücudun genelinde etkilidir. Kanser hücrelerinin yayıldığı durumlarda kemoterapi kullanılabilir.

Kemoterapi ilaçları genellikle damar yoluyla verilir ve tüm vücuda dağılarak hızla çoğalan kanser hücrelerini hedef alır. Ancak, normal hızla çoğalan sağlıklı hücreleri de etkileyebileceğinden yan etkilere sebep olabilir.

3. Radyoterapi

Radyoterapi, yani radyasyon tedavisi tek başına kullanılabilmekle birlikte kombine tedavi şeklinde de uygulanabilir. Özel cihazlarda üretilen radyasyon sayesinde kanser hücreleri yok edilmeye çalışılır. Baş boyun kanserlerinde radyoterapi kullanılarak kanseri tedavi etmek, yayılmayı önlemek veya geciktirmek ve ağrıyı azaltmak amaçlanır.

Radyoterapi, kanser hücrelerinin DNA'sına zarar vererek çoğalmalarını ve büyümelerini engeller. Tedavi, birkaç hafta boyunca günlük seanslar halinde uygulanır.

4. Kombine Tedavi Yöntemleri

Bazı durumlarda birden fazla tedavi yöntemi kullanılabilmektedir. Örnek olarak cerrahi sonrası tamamlayıcı radyoterapi uygulanması verilebilir. Bu yöntemlerin amacı iyileşmeyi sağlamakken, bazen de uzak yayılımları önlemek ve yaşam süresini uzatmaktır.

Kombine tedavi yaklaşımları, özellikle ileri evre kanserlerde daha etkili sonuçlar verebilir. Cerrahi ile radyoterapi, cerrahi ve kemoterapi ya da üçünün birlikte kullanımı (Kemoradyoterapi) gibi kombinasyonlar uygulanabilir.

Evreleme Sistemi

Baş boyun kanserinin tedavisinde ilk aşama kanserin evresini belirlemektir.

Tümörler histolojik olarak şu dört başlık altında evrelendirilir:

• Evre 1 ve 2: Kanser hücreleri küçük olup, cerrahi tedavi yöntemiyle iyileşme görülür.
• Evre 3 ve 4: Tümörlü hücreler çevre dokulara ve lenf düğümlerine yayılım gösterebilir. Evre 3 ve 4 ileri derece yayılım anlamındadır.

Amaç genelde radyoterapi ile cerrahi veya ek olarak kemoterapiyle kombine tedavi uygulanmasıyla kanser tedavisidir.

Tedavi Sonrası Takip

Tedavi sonrası düzenli kontroller çok önemlidir. Bu kontroller, kanserin tekrarlama ihtimalini erken tespit etmek ve tedaviye bağlı yan etkileri yönetmek için gereklidir. Takip süresi ve sıklığı, kanserin türüne, evresine ve uygulanan tedaviye göre değişiklik gösterir.

Baş ve boyun kanseri tedavisi gören hastalar, tedavi sonrası ilk iki yıl içinde daha sık kontrollere çağrılır, çünkü nüks riski bu dönemde daha yüksektir.

Korunma Yöntemleri

Baş ve boyun kanserlerinden korunmak için alınabilecek bazı önlemler şunlardır:

• Sigara ve tütün ürünlerini kullanmamak: Sigara ile diğer tütün ürünlerinin kullanımını bırakmak veya hiç başlamamak, baş ve boyun kanseri riskini önemli ölçüde azaltır.
• Alkol tüketimini sınırlamak: Aşırı alkol tüketiminden kaçınmak önemlidir.
• Dengeli beslenme: Meyve ve sebzelerden zengin, işlenmiş gıdalardan fakir bir diyet tüketmek koruyucu olabilir.
• Ağız hijyeni: Düzenli diş fırçalamak ve diş ipi kullanmak, diş hekimi kontrollerine gitmek ağız kanserlerinden korunmada yardımcı olabilir.
• HPV aşısı: HPV ile ilişkili baş ve boyun kanserlerinden korunmakta HPV aşısı yaptırmak faydalı olabilir.
• Güneş koruması: Dudak kanseri riskini azaltmak için güneş koruyucu kullanmak ve uzun süre güneşe maruziyetten kaçınılmalıdır.

Sonuç

Erken teşhis edildiğinde baş ve boyun kanserlerinde, tedavi şansı yüksektir. Ancak, ileri evrelerde tedavi daha zorlaşabilir ve hayat kalitesini etkileyebilir. Bu nedenle, risk faktörlerinden kaçınmak, düzenli sağlık kontrolleri yaptırmak ve şüpheli belirtileri ciddiye almak büyük önem taşır.

Baş ve boyun kanserleri tedavisi, multidisipliner yaklaşımı gerektirir. Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Uzmanları, onkologlar, radyasyon onkologları, patologlar, plastik cerrahlar ile diğer sağlık profesyonelleri birlikte çalışıp, en uygun tedavi planını oluştururlar.

Unutulmamalıdır ki, her hasta benzersizdir ve tedavi planları kişiye özel hazırlanmalıdır. Herhangi bir şüpheli belirti durumunda, gecikmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulması hayat kurtarıcı olabilir.

Size Ulaşmamızı İstermisiniz?

Güncelleme Tarihi:2025-05-20 08:25:43
**İçeriklerimiz hastane hekimlerimiz tarafından bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için lütfen doktorunuza danışın.