Radyasyon Onkolojisi
SANKO Üniversitesi Hastanesi, kanser tedavisinde yeni bir dönemin kapılarını aralıyor. Radyasyon Onkolojisi Anabilim Dalı çatısı altında kurulan Radyoterapi Ünitesi, ileri teknoloji cihazları, güçlü akademik kadrosu ve hasta merkezli yaklaşımıyla bölge halkına umut olmayı amaçlıyor.
Kurulan üniteyle, modern radyoterapi teknikleriyle kanser tedavisi artık çok daha hassas, güvenli ve kişiye özel bir şekilde yürütülecektir. Hedeflenen her hastaya özgü planlanan tedavilerle yaşam süresini uzatmanın yanında yaşam kalitesini de artırmaktır.
Radyoterapi Nedir?
Radyoterapi, diğer ismiyle ışın tedavisi, kanseri etkili şekilde tedavi etmek için yüksek enerjili ışınların kullanılmasıyla kanserli hücrelerin hedef alınarak yok edildiği bir tedavi yöntemidir.
Günümüzde kanser hastalarının yarısından fazlası tedavi sürecinde radyoterapi almaktadır.
Radyoterapi tek başına uygulanabildiği gibi, çoğunlukla cerrahi ya da kemoterapi vb. diğer tedaviler ile kombine ya da ardışık şekilde kullanılmaktadır.
Radyoterapi Ne Amaçla Kullanılır?
- Tümörü tamamen yok etmek (Küratif amaçlı)
- Ameliyat sonrası kalan kanser hücrelerini temizlemek (Adjuvan tedavi)
- Kanserin yayılmasını yavaşlatmak veya durdurmak
- Belirtileri azaltmak ve hayat kalitesini artırmak (Palyatif amaçlı).
Radyoterapi Nasıl Uygulanır?
En yaygın yöntem olan Eksternal (Dıştan) radyoterapi, özel cihazlarla cilt üzerinden tümöre ışın gönderilerek uygulanır. Uygulama sırasında hasta cihazın altında hareketsiz yatar ve işlem ağrısızdır. Bazı hastalar tedavi alanında sıcaklık ya da karıncalanma hissedebilir; bu durum rahatsız edici değildir.
Tedavi Planlaması ve Süreci
Simülasyon ve Planlama:
- Tedavinin öncesinde simülasyon adı verilen planlama yapılmaktadır.
- Bilgisayarlı tomografi (BT) ile görüntüleme yöntemleri eşliğinde hastaya en uygun pozisyon belirlenir.
- Tedavi boyunca aynı pozisyonda kalmayı sağlayacak özel kalıplar gerekebilir.
- Tedavi planı, radyasyon onkologu tarafından hazırlanır .
- Medikal fizik uzmanları ile tedavinin dozu, süresi ve uygulanacak alanlar planlanır.
- Tedavi süreci tüm ekip tarafından düzgün bir şekilde takip edilir.
Her hastanın tedavi planı kişiye özeldir.
Tedavi Seansları
- Hastalar genellikle tedaviye ayakta gelip gidebilmektedir.
- Çoğu hasta, tedaviyi hafta içi her gün (Pazartesi–Cuma) alır.
- Hafta sonları tedavi uygulanmaz, böylece normal dokuların toparlanması sağlanır.
- Radyoterapi, radyoterapi teknikerleri tarafından uygulanır.
- Tedavi sırasında teknikerler tedavi odasında bulunmaz, hastalar kamera sistemiyle sürekli izlenir. Herhangi bir sorun olduğunda hasta seslendiğinde tedavi hemen durdurularak yardım sağlanır.
- Tüm tedavi süreci, radyasyon onkologu ve medikal fizik uzmanı tarafından günlük olarak izlenir.
Radyoterapide Uygulanan Teknikler ve Teknolojiler
Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi (IMRT)
IMRT (Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi), modern bir radyoterapi tekniğidir ve “Intensity-Modulated Radiation Therapy” ifadesinin kısaltmasıdır. Gelişmiş bilgisayar yazılımlarıyla üç boyutlu tedavi planlaması yapılarak uygulanır. Tedavi başlıkları, farklı açılardan ışın göndererek tümörün şekline göre doz dağılımını optimize eder.
Volümetrik Ark Terapi (VMAT)
VMAT (Volümetrik Modüle Ark Terapisi), gelişmiş bir radyoterapi tekniğidir ve “Volumetric Modulated Arc Therapy” ifadesinin kısaltmasıdır. Temel olarak IMRT (Yoğunluk Ayarlı Radyoterapi) prensiplerine dayanır; ancak ışınların tümör çevresine sabit açılardan değil, cihaz başlığı dönerken (Yay biçiminde) sürekli olarak uygulanması ile farklılaşır. Işınlar, milimetrik doğrulukla ve birçok açıdan yönlendirilerek sadece tümör üzerinde yoğunlaşır. VMAT’in en önemli avantajları arasında dozun hedeflenen tümör bölgesine çok daha hassas ve homojen bir biçimde iletilmesi ve sağlıklı dokuların daha etkin korunması yer alır. Bu özellikleri sayesinde VMAT tedavinin etkinliğini artırmakla birlikte hasta konforunu da önemli ölçüde yükseltir.
Stereotaktik Radyocerrahi (SRS)
SRS (Stereotaktik Radyocerrahi), özellikle beyin tümörleri, damarsal anomaliler veya bazı fonksiyonel beyin hastalıklarının tedavisinde kullanılan, tek seansta yüksek doz radyasyon uygulanan hassas bir radyoterapi yöntemidir. “Cerrahi” ifadesi ismini taşısa da bu yöntem herhangi bir kesi veya ameliyat gerektirmez. SRS, üç boyutlu görüntüleme teknikleriyle hedef lezyonun milimetrik doğrulukla belirlenmesi ve çevredeki sağlıklı dokuları zarara uğratmadan sadece hastalıklı bölgeye yüksek dozda ışın verilmesi prensibine dayanır. Bu sayede, özellikle cerrahiye uygun olmayan ya da riskli bölgelerde yer alan lezyonların tedavisinde güvenli ve etkili bir alternatif sunar.
Stereotaktik Beden Radyoterapisi (SBRT)
SBRT (Stereotaktik Beden Radyoterapisi), vücut içindeki küçük ve sınırlı sayıdaki tümörlerin tedavisinde kullanılan, yüksek doz radyasyonun az sayıda seansla (Genellikle 1-5 seans) hedefe son derece hassas şekilde uygulanmasını sağlayan modern bir radyoterapi yöntemidir. SBRT, özel görüntüleme teknikleri, hassas hedefleme sistemleri ve immobilizasyon cihazlarıyla tümörün tam konumunun belirlenmesini sağlar ve çevre sağlıklı dokulara zarar vermeden etkili bir tedavi sunar. Akciğer, karaciğer, omurga, prostat vb. organlardaki erken evre tümörlerin tedavisinde yaygın olarak kullanılmakta olup, cerrahiye uygun olmayan hastalar için de önemli bir alternatiftir. SBRT, tedavi süresini kısaltırken yüksek lokal kontrol oranları ve minimal yan etkilerle dikkat çekmektedir.
4 Boyutlu Bilgisayarlı Tomografi (4DBT) ve Radyoterapi (4DRT) ile Hareketli Tümörlere Karşı Avantaj
Özellikle akciğer ve karın bölgesindeki hareketli tümörleri solunumla senkronize bir şekilde görüntüleyebilir. Dört boyutlu BT teknolojisi, hastanın nefes alma döngüsünü dikkate alarak, tümörün tüm hareketini kayıt altına alır. Bu da daha hassas hedefleme ve güvenli bir tedavi anlamına gelir. Solunuma bağlı olarak hareket eden tümörlerin tedavisinde 4DRT yöntemi ile hasta nefes alırken ya da verirken ışınlama yapılabilir.
Solunum Kontrolü Eşliğinde Radyoterapi ve Gerçek Zamanlı Pozisyon Yönetimi (RPM)
Derin Nefes Tutma (DIBH – Deep Inspiration Breath Hold) yöntemi, solunumla hareket eden organları non-invaziv şekilde sabitleyerek radyoterapi sırasında hedef bölgenin daha net ışınlanmasını sağlar ve sağlıklı dokuların aldığı radyasyon dozunu azaltır. Bu sayede özellikle kalp gibi hassas organlar ışın alanından uzaklaştırılabilir; böylece tedavi doğruluğu artarken yan etki riski azalır. DIBH, tedavi planlama ve uygulama sürecinde anatomik hareketliliği sınırlayarak stereotaktik vücut radyoterapisi (SBRT) gibi ileri tekniklerde dozun güvenli şekilde artırılmasına da olanak tanır. Bu süreçte yaygın olarak kullanılan Varian RPM (Real-time Position Management – Gerçek Zamanlı Pozisyon Yönetimi) sistemi, hastanın solunum döngüsünü kızılötesi kamera ve yansıtıcı marker aracılığıyla izler; ışının yalnızca belirlenen solunum aralığında verilmesini sağlar. Aynı zamanda hastanın konumunu üç boyutlu olarak takip eder ve solunumda bir düzensizlik tespit ettiğinde ışını otomatik olarak durdurarak güvenliği artırır.
Yüzey Tanıma Kılavuzluğunda Radyoterapi (SGRT)
SGRT (Yüzey Tanıma ile Kılavuzlu Radyoterapi), hastanın cilt yüzeyini referans alarak konumlandırma ve tedavi boyunca hareket takibi sağlayan gelişmiş bir teknolojidir. “Surface Guided Radiation Therapy” ifadesinin kısaltmasıdır. Üç boyutlu kamera sistemi sayesinde hastanın yüzeyindeki binlerce noktayı gerçek zamanlı olarak izleyerek, milimetrik hassasiyetle konum doğrulaması yapar. Tedavi yalnızca hasta doğru pozisyonda olduğunda başlatılır, hasta hareket ederse ışın otomatik olarak durdurulur. Böylece SGRT, ekstra radyasyona maruz kalmadan güvenli tedavi sağlar. Kalıcı işaretlemelere ihtiyaç duyulmaması, tedavi süresinin kısalması ve hasta konforunun artması da önemli avantajlarındandır. SGRT, özellikle meme kanseri tedavisinde DIBH (Derin nefes tutma) ile kullanıldığında kalp, akciğer vb. hayati organları koruma açısından büyük fayda sağlar. Ayrıca beyin ve baş-boyun bölgesi tedavilerinde de yüksek hassasiyet sunarak tedavi kalitesini artırır.
Adaptif Radyoterapi
Adaptif radyoterapi, tedavi süresince hastanın vücudunda meydana gelen anatomik ve fizyolojik değişikliklere göre radyasyon dozunun sürekli olarak yeniden planlanmasını sağlayan bir yaklaşımdır. Tümörün veya çevre organların boyut, şekil ya da konumundaki değişiklikler ile kilo kaybı gibi faktörler, tedavi doğruluğunu etkileyebilir. Bu nedenle adaptif radyoterapi ile amaç, tümöre en doğru dozu uygulayarak normal dokuların radyasyona maruziyetini azaltmak, tedavi etkinliğini artırmak ve yan etkileri en aza indirmektir.
Takip
Tedavi sırasında ve sonrasında hastaların yan etkileri takip edilir. Gerekli durumlarda destekleyici tedaviler uygulanır.
Radyasyon ve Güvenlik
Radyoterapi alan hastalar çevresindekilere radyasyon yaymaz. Aile bireyleriyle temas kurmak tamamen güvenlidir.
Olası Yan Etkiler
Radyoterapi, genellikle sadece uygulandığı bölgede yan etkilere sebep olur. Bu etkiler, kişiye ve tedavi alanına göre farklılık gösterebilir:
- Yorgunluk
- İştahsızlık
- Ciltte kızarıklık, kaşıntı, soyulma
- Karın bölgesine tedavi uygulanıyorsa bulantı
- Pelvik (Alt karın) bölgeye uygulanıyorsa dışkılama ve işeme problemleri
- Tedavi bölgesinde saç ve kıl dökülmesi.
Tüm bu olası yan etkiler, radyasyon onkologu tarafından yakından izlenmekte ve gerektiğinde tedavi edilmektedir.
Akademik Güç, İnsani Yaklaşım
SANKO Üniversitesi Hastanesi Radyasyon Onkolojisi ekibi, sadece teknolojik yeterliliğiyle değil aynı zamanda akademik gücü, bilimsel çalışmaları ve etik yaklaşımıyla fark yaratmayı hedeflemektedir.
Dr. Öğr. Üyesi Beril Balcı Topuz Bilgilendiriyor.
Meme kanserinde radyoterapinin önemi;
Işın tedavisi hakkında bilinmesi gerekenler;
Güncelleme Tarihi:2025-05-20 08:31:52
**İçeriklerimiz hastane hekimlerimiz tarafından bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için lütfen doktorunuza danışın.